Веткаўскі музей стараабрадніцтва і беларускіх традыцый ім. Ф.Р. Шклярава. Ветка, Беларусь

  • Абрады

    Свята летняга сонцавароту, вядомае ўсёй Еўропе, у нас называецца Купалле. Гэта начны абрад, ён захаваўся ў розных варыянтах. Спявалі песні, дзяўчаты пускалі па вадзе вянкі са свечкамі, моладзь танчыла, палілі вогнішча і скакалі праз агонь

  • Партрэт

    Музей у Ветцы быў заснаваны дзякуючы ініцыятыве Фёдара Рыгоравіча Шклярава, карэннага веткаўчаніна. Так выглядала майстэрня калекцыянера ў 70-я гг. XX ст., а некаторыя прадметы з яе і зараз знаходзяцца ў фондах музея

  • Тканы космас

    Калекцыя ўзорнага ткацтва і вышыўкі музея ўнікальная. Гэты «генны фонд» нашай культуры абяцае даць у будучыні нацыянальны па значэнні «банк дадзеных» архаічных знакаў і тэхнік беларускага ткацтва

  • Майстэрня златакаваля

    Раслінны ўзор на адзенні святых то рупліва «тчэцца» чаканамі, гравіруецца і «чарніцца», узнаўляючы старажытную парчу, то абгортваецца жывымі веткамі з кветкамі

  • Майстар квітнеючых вокан

    Упрыгожваліся перш за ўсё вокны. Акрамя гэтага, разьба размяшчалася на вуглах і карнізах пабудоў, на масіўных уязных варотах, ператвараючы дом і падворак у суцэльны дэкаратыўны ансамбль

  • Райскі сад

    Матыў райскага саду стаў галоўным вобразным момантам, які аб»яднаў старажытную сімволіку іконы з натуралізмам арнаменту барока. Майстэрства рэзання пазалочаных кіётаў-«садоў» на Ветцы перадавалася ад бацькі да сына

  • Веткаўскі іканапіс

    Веткаўская ікона паслядоўна ўвабрала рысы рэнесансу, барока, ракако, класіцызму, мадэрну, а таксама дасягненні іншых відаў беларускага выяўленчага мастацтва

  • Кніжная культура

    Унікальнасць кніжнай культуры Веткі ў тым, што яна захавала старажытныя традыцыі кніжнага мастацтва. Тут працягвалі ствараць рукапісы ў 20-я — 30-я гг. XX ст.

  • Уздоўж ракі

    Многія веткаўчане звязалі сваё жыццё з рачным флотам: хтосьці быў капітанам парахода, хтосьці членам каманды, хтосьці будаваў рачныя судна, хтосьці сплаўляў плыты

  • Гандаль

    Шкляныя слоікі для гарбаты, скрынкі ад цукерак — упакоўка рэдка захоўваецца. Паводле расповедаў старажыл, у Ветцы была тысяча гандлёвых крам. Пад час жа кірмашоў з навакольных вёсак прыязджалі ў 2-3 гадзіны ночы, каб заняць месца бліжэй да цэнтра

  • Кузня

    У Ветцы, што славілася сваімі верфямі здаўна шанаваліся майстры-якарнікі, самымі вядомымі былі Кавалёвы, якія забяспечвалі якарамі не толькі рачны, але і марскі рыбацкі флот

  • Чайная

    Ад малюсенькага паходнага самавара да вялізнага раскошнага ў выглядзе вазы. Ніводная стараабрадніцкая сям'я не абыходзілася без самавара

  • Майстэрня іканапісца

    Дошка пакрывалася грунтам-«ляўкасам». Выкарыстоўвалі асятровы клей, мел, алебастр. Пігметы расціраліся і размешваліся з жаўтком яйка, часночным «зеллем» (сокам) — у лыжках або ракавінах

  • Гісторыя горада

    Ветка заснавана рускімі перасяленцамі ў 1683 г. Доўгі час была духоўным і культурным цэнтрам усяго стараабрадніцтва, застаючыся сімвалам волі і натхнення для шмат якіх «адзінаверцаў» на тэрыторыі Расіі

  • Мы так даўно тут жывем...

    Найстаражытнейшыя знаходкі, што сведчаць аб знаходжанні першабытнага чалавека на Веткаўшчыне, адносяцца да эпохі палеаліту і датуюцца 100-40 тыс. г. да н. э.

Сёлета супрацоўнікі Веткаўскага музея задаліся звышмэтай папрысутнічаць на Ушэсце аж у трох вёсках Веткаўшчыны, дзе дагэтуль хаваюць Стралу. Абрад выклікання дажджу і адвядзення маланкі ад вёскі пад назвай “Пахаванне Стралы” ў трох мясцінах – Пералёўцы, Стаўбуне і Неглюбцы – захаваў сваю архаіку і адметнасць у рознай ступені. Паназіраць за гэтым і прыехалі ўсе, хто далучыўся да нас у гэтай экспедыцыі.

А гэта быў цэлы аўтобус людзей, не толькі з Гомеля, але і з Мінску, Санкт-Пецярбургу, Кіева. Па дарозе загадчык філіяла нашага музея Пятро Цалка, які і сабраў усіх у паездку, распавядае пра сам абрад, а таксама пра яго асаблівасці ў кожнай з вёсак.

Пералёўка

Тут, як і ў мінулым годзе, усё пачалося са Свячы. Але ранішняя служба на гэты раз адбылася ў новай царкве, у якую перарабілі адну з вясковых хат. Пасля застолля ў хаце, дзе стаяў абрадавы комплекс Свяча, пачаўся рух. Але значнай часткі абраду з адмысловымі спевамі – “лёлюшкамі” – паназіраць не атрымалася. Справа ў тым, што частку комплексу “Свяча” – ікону – вырашылі перанесці ўсім шэсцем у новую царкву. І нягледзячы на тое, што ў сённяшніх абрадах са старажытнымі каранямі вельмі шмат ад хрысціянства, бабулі жорстка размяжоўваюць дзве падзеі: перанос іконы і непасрэдна Пахаванне Стралы.

- Ікону нясом, якія лёлюшкі? – абураецца адна з жанчын на пытанні, чаму ніхто не пяе “стрэльных” песень.

Такім чынам, да самага цэнтра вёскі наперадзе шэсця пад спевы псальмаў ішлі святар, жанчына з іконай і дзяўчынка з лялькай-абярэгам – унікальным на сённяшні дзень мясцовым атрыбутам Пахавання Стралы. Карагоды пачаліся толькі пасля таго, як ікона была занесена ў царкву. Ды і тое частка жанчын адасобілася і далей не пайшла, застаўшыся ў царкве. Шэсце накіравалася да жыта хаваць ляльку, але пабачыць гэта ў нас не атрымалася, бо давялося ехаць у Стаўбун.

Стаўбун

У Стаўбуне ўсё, як звычайна, прайшло без нечаканасцяў. Тут ужо даўно перасталі азірацца на царкву і святароў, не адступаючы ад тых канонаў абраду, якія захаваліся да сучаснасці. Мы напаткалі ўдзельніц пахавання, калі два шыхты з розных канцоў вёскі ўжо сыходзіліся ў адзін вялікі карагод. Па дарозе да жыта з хутара пачуліся нешматлікія, але звонкія галасы: яшчэ дзве жанчыны нечакана далучыліся да шэсця.

У жыце быў заведзены апошні карагод, закапаны ў зямлю невялічкія прадметы – звычайна гэта металічныя элементы ўбрання. Хто хацеў, пакачаўся ўдосталь у жыце, забяспечыўшы сабе моцнае здароўе на цэлы год. А таксама нарваў сабе дзевяць каласкоў, якія прыносяць з поля і ставяць у Чырвоны Кут у якасці абярэга.

Неглюбка

А ў Неглюбцы нібыта ніхто і не збіраўся хаваць Стралу. Не было нават гарманіста, які штогод прыходзіў пад краму весяліць народ. Здавалася, што “гледачоў” на абрад прыехала болей, чым было на вёсцы людзей, якія хацелі і маглі ў ім паўдзельнічаць. Некалькі чалавек з нашай экспедыцыі адасобіліся, каб трошкі паагітаваць мясцовых жыхароў. У выніку праз некаторы час з’явіліся Старац са Старчыхай – персанажы абраду, якія мусілі блазнаваць і ганяць дзятву, што з іх насміхалася.

- Бабанькі, запявайце, - падбухторвала жанчын Старчыха заспяваць “стрэльныя” песні, але тыя аднекваліся: “мы не памятаем”, “вунь, на той вуліцы жывуць лепшыя пявунні”… Мясцовы люд быў пасіўным, хаця і адорваў, паводле традыцыі, пераапранутых блазнаў грашыма.

Такім чынам, сапраўднага абраду ў Неглюбцы мы так і не дачакаліся. Ды і часу чакаць не было: трэба было з’язджаць, каб госці з Мінску паспелі ў Гомелі на цягнік.

Носьбіты традыцыі тут выміраюць, але вартыя велічэзнай павагі такія людзі, як тая жанчына, што выйшла да крамы, нягледзячы на сваю нядужасць, у святочнай неглюбскай кашулі і спявала абрадавыя песні. Такія людзі – цяпер адзінкі, якія цудоўна ведаюць, дзеля чаго ўсё гэта робіцца і не могуць жыць не па традыцыі, хаця і сілаў на ўсё гэта ўжо не стае.

"Веткаўскі музей стараабрадніцтва і беларускіх традыцый" г. Ветка, Беларусь - Copyright © 2012 - 2018.
Усе правы абаронены. Капіраванне матэрыялаў дазволена толькі са спасылкай на сайт-крыніцу.