Феномены Веткі - Беларускія традыцыі

Семантыка арнаменту

вкл. .

Напачатку ручнікі падаваліся нам белымі "анучкамі" з чырвоным арнаментам. Нават калі мы ўлюбіліся ў неглюбскія ручнікі (сяло Неглюбка Веткаўскага раёна захавала традыцыі ўзорнага ткацтва да XXI стагоддзя), мы чыталі па падручніках, што бывае геаметрычны, раслінны арнамент… Самая вялікая колькасць успрымаемых пры гэтым ручнікоў - сем. Мозг умее ўспрыняць, не распазнаючы, гэты лік "неапазнаных аб’ектаў".

Сёння мы маем калекцыю з больш за тысячу тканых узорных ручнікоў. Мы збіраем іх па прынцыпе: яшчэ адзін невядомы арнаментальны элемент, яшчэ адна невядомая кампазіцыя ўзору…

Два процілеглыя шляхі, якія ідуць насупраць адзін да аднаго, вывелі нас на гэтую снайперскую дакладнасць пошуку.

Адзін - параўнанне формы "нашых" арнаментальных элементаў з археалагічнымі матэрыяламі, з апублікаванымі даследаваннямі аб рэканструкцыі магчымых значэнняў "культавых сімвалаў". Мы здзейснілі адкрыццё для сябе: на нашым тэкстылі - узоры з узростам чатыры і больш тысячы гадоў!

Другі шлях падказалі самі традыцыі. Мы пыталіся: "Як вы адрозніваеце ўзоры?". У адказ мы атрымлівалі ад майстрых назвы арнаментальных элементаў - і мы сталі іх адрозніваць! А далей - мы сталі збіраць "парадыгмы" знакаў розных традыцый. За трыццаць з лішкам гадоў мы запісалі каля сямісот назваў узораў. Яны аказаліся варыянтамі старажытнейшага "зводу" адзінага геаметрычнага парадку знакаў. Ён узыходзіць да эпохі бронзы, да часоў індаеўрапейцаў - нашых агульных продкаў. Гэта культавыя сімвалы эпохі ранняга земляробства. Парадаксальна, што парадак захаваўся ў некалькіх тыпах свайго праяўлення - на беларускіх ручніках розных традыцый. Падобна на тое, што так, па-рознаму, славяне розных плямёнаў "выказвалі" свае магічныя формулы-тэксты… Яны выпрацавалі свой сінтаксіс? А яшчэ - кожная кампазіцыя ўзору адкрылася нам як мадэль "сваёй" культурнай прасторы! Апошні факт памятаюць і самі носьбіты традыцый. Так, васьмідзесяцішасцігадовая неглюбчанка яшчэ ў 1980-я гады мінулага тысячагоддзя адказвала нам, гледзячы на "свае" ручнікі і тыя, што прадстаўлялі іншыя, хоць і блізкія, разведзеныя на некалькі дзясяткаў кіламетраў, традыцыі: "Ета - не неглюбьска, ета - чужасельска!".

"Жаночыя" ромбы выявілі розніцу ў сваёй унутранай будове: "цэлыя", канцэнтрычныя - і раздзеленыя ўнутры касым крыжам… Пошукі радоў-парадыгм падобных сімвалаў мы праводзілі ў ручніках, жаночым адзенні: кашулях, хустках, панёвах, пярэдніках-запінах - і ў вясельных абрусах. Гэтыя назіранні прывялі да вываду: гэта "дзявочыя" і "жаночыя" знакі. І адкрыццё мовы арнаменту ўсё працягваецца. "Terraincognita" ўласнай культуры ўступае ў дыялог з нашчадкамі, якія забылі сэнс…



Паглядзіце нашу фотагалерэю