Веткаўскі музей стараабрадніцтва і беларускіх традыцый ім. Ф.Р. Шклярава. Ветка, Беларусь

  • Партрэт

    Музей у Ветцы быў заснаваны дзякуючы ініцыятыве Фёдара Рыгоравіча Шклярава, карэннага веткаўчаніна. Так выглядала майстэрня калекцыянера ў 70-я гг. XX ст., а некаторыя прадметы з яе і зараз знаходзяцца ў фондах музея

  • Кніжная культура

    Унікальнасць кніжнай культуры Веткі ў тым, што яна захавала старажытныя традыцыі кніжнага мастацтва. Тут працягвалі ствараць рукапісы ў 20-я — 30-я гг. XX ст.

  • Майстар квітнеючых вокан

    Упрыгожваліся перш за ўсё вокны. Акрамя гэтага, разьба размяшчалася на вуглах і карнізах пабудоў, на масіўных уязных варотах, ператвараючы дом і падворак у суцэльны дэкаратыўны ансамбль

  • Кузня

    У Ветцы, што славілася сваімі верфямі здаўна шанаваліся майстры-якарнікі, самымі вядомымі былі Кавалёвы, якія забяспечвалі якарамі не толькі рачны, але і марскі рыбацкі флот

  • Гісторыя горада

    Ветка заснавана рускімі перасяленцамі ў 1683 г. Доўгі час была духоўным і культурным цэнтрам усяго стараабрадніцтва, застаючыся сімвалам волі і натхнення для шмат якіх «адзінаверцаў» на тэрыторыі Расіі

  • Мы так даўно тут жывем...

    Найстаражытнейшыя знаходкі, што сведчаць аб знаходжанні першабытнага чалавека на Веткаўшчыне, адносяцца да эпохі палеаліту і датуюцца 100-40 тыс. г. да н. э.

  • Гандаль

    Шкляныя слоікі для гарбаты, скрынкі ад цукерак — упакоўка рэдка захоўваецца. Паводле расповедаў старажыл, у Ветцы была тысяча гандлёвых крам. Пад час жа кірмашоў з навакольных вёсак прыязджалі ў 2-3 гадзіны ночы, каб заняць месца бліжэй да цэнтра

  • Уздоўж ракі

    Многія веткаўчане звязалі сваё жыццё з рачным флотам: хтосьці быў капітанам парахода, хтосьці членам каманды, хтосьці будаваў рачныя судна, хтосьці сплаўляў плыты

  • Тканы космас

    Калекцыя ўзорнага ткацтва і вышыўкі музея ўнікальная. Гэты «генны фонд» нашай культуры абяцае даць у будучыні нацыянальны па значэнні «банк дадзеных» архаічных знакаў і тэхнік беларускага ткацтва

  • Абрады

    Свята летняга сонцавароту, вядомае ўсёй Еўропе, у нас называецца Купалле. Гэта начны абрад, ён захаваўся ў розных варыянтах. Спявалі песні, дзяўчаты пускалі па вадзе вянкі са свечкамі, моладзь танчыла, палілі вогнішча і скакалі праз агонь

  • Райскі сад

    Матыў райскага саду стаў галоўным вобразным момантам, які аб»яднаў старажытную сімволіку іконы з натуралізмам арнаменту барока. Майстэрства рэзання пазалочаных кіётаў-«садоў» на Ветцы перадавалася ад бацькі да сына

  • Майстэрня златакаваля

    Раслінны ўзор на адзенні святых то рупліва «тчэцца» чаканамі, гравіруецца і «чарніцца», узнаўляючы старажытную парчу, то абгортваецца жывымі веткамі з кветкамі

  • Чайная

    Ад малюсенькага паходнага самавара да вялізнага раскошнага ў выглядзе вазы. Ніводная стараабрадніцкая сям'я не абыходзілася без самавара

  • Майстэрня іканапісца

    Дошка пакрывалася грунтам-«ляўкасам». Выкарыстоўвалі асятровы клей, мел, алебастр. Пігметы расціраліся і размешваліся з жаўтком яйка, часночным «зеллем» (сокам) — у лыжках або ракавінах

  • Веткаўскі іканапіс

    Веткаўская ікона паслядоўна ўвабрала рысы рэнесансу, барока, ракако, класіцызму, мадэрну, а таксама дасягненні іншых відаў беларускага выяўленчага мастацтва

Сярод розных відаў мастацтва, якімі багата Веткаўшчына, асаблівую цікавасць уяўляе арыгінальнае і практычна не даследаванае рамяство - шытво бісерам.

Вытокі традыцый веткаўскага шытва бісерам, як і мясцовага іканапісу, разьбы па дрэве, чаканкі, кніжнай мініяцюры, - у далёкім XVII ст. Тады мастацтва шытва шоўкам, золатам, жэмчугам дасягнула асаблівага росквіту. У дакументах пачатковага перыяду гісторыі Веткі не раз сустракаецца апісанне шытва ў складзе багатага ўбрання мясцовых цэркваў.

У канцы XIX - пачатку XX стст. хавальніцамі сакрэтаў шытва рачным жэмчугам (а потым і бісерам), золатам апраў на абразы, аздаблення камянямі і шкельцамі, вырабу ружанцаў-"лесвіц" былі пераважна "келейніцы". У Ветцы іх называлі майстрыхамі, бо да іх аддавалі вучыцца пяці-шасцігадовых дзяцей. Майстрыха вучыла іх пісаць уставам, спяваць па старажытных "круках". Дзяўчаты шылі рызы на свае шлюбныя абразы, вучыліся і шыць бісерам.

Веткаўскае шытво, якім аздабляліся ў асноўным абразы, не было так званым манастырскім шытвом. Старажытнае рамяство натуральна ўпляталася ў магутны паток традыцыйнага народнага мастацтва. Майстры па-свойму ўспрымалі і тлумачылі вобразны строй, стылістычныя прыёмы старажытнарускай мастацкай сістэмы. Ветка рзмешчана на гістарычным перакрыжаванні, у месцы, якое звязана з агульнымі славянскімі вытокамі (Усходняе Палессе), так і з культурай трох усходнеславянскіх народаў - беларусаў, рускіх і ўкраінцаў. Гэта стварала непаўторны "кантэкст" для выпрацоўкі стылістыкі мясцовага мастацтва.

Культура веткаўчан у многім была дэмакратычнай. Цікавыя ўзаемадзеянні маглі адбывацца ў вобразна-выразнай сістэме фальклору (дакладней "двух фальклораў": карэннага і стараверскага). Архаічныя элементы, такім чынам, маглі даваць узаемны рэзананс. У рытмічнай, музычнай стыхіі веткаўскага мастацтва ядналіся разнародныя мастацкія элементы. Прычым актыўную ролю адыгравала фальклорнае мастацкае мысленне (з уключэннем рэзаніруючых сродкаў, напрыклад, старажытнарускай мастацкай сістэмы, стылю барока). Дысананс асобнага чалавека з сацыялным асяроддзем, які быў выкліканы трагедыяй расколу, пераадольваўся дзякуючы мастацтву. У шытве гэта былі амаль магічныя сродкі - жывая вада, да якой чалавек прыпадаў у цяжкія хвіліны. Чалавечы вобраз літаральна патанаў у квецені шматколерных "траў". Бісер нагадваў зіхаценне вясёлкавай расы. Праз вобразы раю, якія традыцыйна заключаны ў бісерным шыцці, прасвечвалі зямныя ўражанні. Але мы не назіраем зніжэння духоўнасці. Відаць, эмацыянальная напружанасць "зямных матываў" выяўляла адчуванні сваёй зямлі як святой, адухоўленай. Мясцовыя летапісы захавалі гэтыя ўражанні. Першы "Летапіс Веткаўскай царквы" ўбачыў тут вобраз некранутай, божай зямлі: "и населяху места зверопаственные…" У другім помніку (калфя 1780-х гадоў) Якаў Бяляеў адзаначае: "и те слободы будто бы чудные города расставлены…"

Манастыры на веткаўскай зямлі, праклятыя і забароненыя царскім урадам, мелі вольныя статуты. У іх было шмат часовых жыхароў - "бяльцоў" і "беліц" з розных краёў. Шытво бісерам, задуманае, магчыма, як уласна манастырскае, ператварылся ў арыгінальную з'яву мясцовага мастацтва. А калі манастыры зніклі, зрабілася народным жаночым промыслам.

Тэхніка шытва "ў прыкрэп", што ўжывалася ў старадаўнім "залатым шыцці" і іншых народных вышыўках, зберагаецца нават на пачатку XX ст. У калекцыі Веткаўскага музея стараабрадніцтва і беларускіх традыцый ім. Ф. Р. Шклярава ёсць жаночыя кашулі 1930 - 1940-х гадоў, дзе выкарыстана гэта тэхніка. Ведаюць яе і неглюбскія майстрыхі.

Аналагічны старадаўняму залатому шытву і прыём вылучэння фігур контурам з аднаколернага, кантраснага фону бісеру. Звычайны на рызах мясцовых абразоў, гэты прыём характэрны і для старажытнага шыцця жэмчугам.

У найбольш даўніх з дайшоўшых да нас помнікаў веткаўскага мастацтва мы знаходзім залатое шыццё на адзенні і абводку рачным жэмчугам або малочным па колеры бісерам. Фігуры людзей, іх адзенне, пабудовы, прадметы паводле трактоўкі форм блізкія да аналагічных выяў у старажытным "ліцавым" шытве. Тут таксама ніткі бісеру кладуцца шчыльна, выгінаюцца па форме прадмета, фактурна перадаюць аб'ём.

Колер у веткаўскім шыцці бісерам звычайна лакальны. Каляровыя плямы ў спалучэнні з кантраснымі контурамі ствараюць плоскасную кампазіцыю. Эфект узмацняецца плоскім расліным арнаментам на фоне, рамках, часта і на адзенні. Такое вырашэнне аправы іконы, як адзінай дэкаратыўнай паверхні, паходзіць з XVII ст., калі майстар не ставіў перад сабой жывапісных задач, яго захаплялі пошукі рытму, размеркаванне мас на плоскасці. З другога боку, веткаўскае шыццё ў гэтых адносінах зліваецца з дэкаратыўнасцю народнай вышыўкі. У арнаменце майстрыхі выкарыстоўвалі звычайна традыцыйныя галінкі з фантастычнымі кветкамі. Крыжыкі і зорачкі на адзенні святых, размешчаныя ў шахматным парадку, нагадваюць крыжыкавыя фелоні старых абразоў і непасрэдна суадносяцца з падобнымі ўзорамі сялянскай вышыўкі. Часта бісернае адзенне, як і ў мясцовым іканапісе, пакрываецца мудрагелістым "траўным" арнаментам. Кветкі буйна разрастаюцца, запаўняючы абмежаваную контурам прастору. Плоскасць аправы ў такім выпадку робіцца вельмі шыкоўнай. Тонкі падбор колераў бісеру (таксама паводле дэкаратыўнага прынцыпу), халаднаваты каларыт шытва кантрастуюць з золатам бажніц, вохрыста-цёплым жывапісам.

Зберагалася ў Ветцы і вядомая ў XVII ст. тэхніка шыцця "па карце". Аб'ёмныя дэталі выконвалі асобна, а потмы нашывалі на фон.

Рытмічнасць кампазіцыі, характэрная для лепшых твораў веткаўскага іканапісу, імкненне запоўніць плоскасць абраза фігурамі, архітэктурай, арнаментамі вылучаюць і мясцовае шыццё бісерам. Вось некалькі асноўных яго відаў:

- суцэльнае шытво шэрым (бясколерным) бісерам з абводкай контураў малочным бісерам або дробным жэмчугам;

- суцэльнае аднаколернае шытво з лакальнымі ўстаўкамі каляровага бісеру;

- суцэльнае шытво шматколерным бісерам.

У веткаўскім шытве ўвасобіліся розныя этапы развіцця мастацтва - ад стрыманасці, аскетызму вобразаў да ўзмацнення мірскога пачатку, які выявіўся і ў арнаменце, і ў каларыце. Развіццё ішло па шляху ўсё большай дэкаратыўнасці, у непасрэдным узаемадзеянні з беларускім і ўкраінскім мастацтвамі.

"Веткаўскі музей стараабрадніцтва і беларускіх традыцый" г. Ветка, Беларусь - Copyright © 2012 - 2018.
Усе правы абаронены. Капіраванне матэрыялаў дазволена толькі са спасылкай на сайт-крыніцу.