Калекцыя стараабрадніцкіх ікон Веткаўскага музея

Калекцыя стараабрадніцкіх ікон

вкл. .

Болей паўтысячы помнікаў (ад амаль пустых дошак з фрагментамі жывапісу да шэдэўраў выдатнай захаванасці) у музейным зборы стараабрадніцкіх ікон. Абсалютная большасць помнікаў з’явілася ў калекцыі музея падчас экспедыцыйнай дзейнасці, куплі і дарэння ад прыватных асоб. Усе яны характарызуюць мясцовыя традыцыі іканапісу і стараабрадніцкую культуру іконы.

Старажытнае мастацтва іканапісу ўвасобілася на гэтых землях у паўнакроўны стыль веткаўскай іканапіснай школы. Захаванне і ўзнаўленне старажытнейшай сімвалічнай мовы (напрыклад, роля золата як сімвала Боскага святла) злучалася тут з непадробным інтарэсам да сучаснага мастацкага працэсу на землях Беларусі і Украіны. Так, візантыйскі канон пранікнуты увагай да рэальнасці і псіхалагізму тыпаў, уласцівым беларускай іконе, у "Успении" XVIII стагоддзя з вёскі Папсуеўка.

"Успение"

Фігуры веткаўскага іканапісу маюць "павышаную" аб’ёмнасць пры захаванні графічнай трактоўкі сілуэтаў і складак адзення. Увага да арнаментацыі тканіны прыводзіць да выпрацоўкі "веткаўскага" ўзору ў выглядзе залатых руж і дробных кветак. Багата распрацоўваецца "золатапрабельнае" пісьмо, якое пакрывала адзенне мудрагелістымі рытмамі блікаў і палос, выкананых твароным золатам. Ідэальнае і цялеснае шукаюць адзінства ў "Чуде Георгия…" з вёскі Барацьба і знаходзяць яго ў цэласнасці фальклорнага светаадчування.

"Чудо Георгия о змие"

Своеасаблівае тут і "палатнае пісьмо" - адлюстраванне прадметаў архітэктуры. Традыцыі "празрыстых домікаў" XVII стагоддзя напаўняюцца рысамі "новых" архітэктурных стыляў, адмыслова злучаюцца "будаўнічая" дакладнасць дэталі і перапляценне прыкмет розных часоў. Прастора веткаўскай іконы чароўная і сімвалічная, але звязана з абрадамі і міфалагічнымі ўяўленнямі самога народнага жыцця. Такая ікона "Лоно Авраамово" са cлабады Косіцкай з яго залатымі яблыкамі і душамі праведнікаў у выглядзе немаўлят.

"Лоно Авраамово"

Нязменна захоўваецца касмалагізм. Аб гэтым нам распавядае сусветны бой "Архангела Михаила" са слабады Косіцкая

"Архангел Михаил"

і нябесна-духоўная "мадэль свету" ў "Софии Премудрости Божьей" з вёскі Папсуеўка.

"София Премудрость Божья"

Злучэнне наўгародскіх, паволжскіх, паўднёвых вытокаў у каларыце набывае ўсё больш фальклорны характар. Пры гэтым да XX стагоддзя даходзіць у дынастыях майстроў тэхніка яечнай тэмперы. Старажытнага, дагэтуль не разгаданага паходжання, некаторыя іншыя веткаўскія іканаграфіі. "Никола Отвратный" з вёскі Нова-Іванаўка (надпіс абвяшчае: "…иже в Москве"). Скошаны пагляд святога вядомы ў кіеўскіх і наўгародскіх помніках яшчэ ў XII - XIII стагоддзях.

"Никола Отвратный"

Надзвычайная "Богоматерь Огневидная" з вогненным лікам.

"Богоматерь Огневидная"

Уласны звод мае і ікона "Богоматерь Умягчение злых сердец".

"Богоматерь Умягчение злых сердец"

З найлепшых набыткаў музея - ікона "Собор архангела Михаила" XVIII стагоддзя з Пакроўскага храма горада Ветка.

"Собор Архангела Михаила"

Наогул, сітуацыя фальклорнага існавання традыцыі і практыкі індывідуальнага заказу ікон прывяла да захавання ў жывым хатнім асяродку многіх дзясяткаў іканаграфій. Феномен шматчасткавых ікон выявіў багацце і "індывідуальныя" характарыстыкі ўласных веткаўскіх духоўных традыцый.