Веткаўскі музей стараабрадніцтва і беларускіх традыцый ім. Ф.Р. Шклярава. Ветка, Беларусь

  • Майстэрня іканапісца

    Дошка пакрывалася грунтам-«ляўкасам». Выкарыстоўвалі асятровы клей, мел, алебастр. Пігметы расціраліся і размешваліся з жаўтком яйка, часночным «зеллем» (сокам) — у лыжках або ракавінах

  • Майстэрня златакаваля

    Раслінны ўзор на адзенні святых то рупліва «тчэцца» чаканамі, гравіруецца і «чарніцца», узнаўляючы старажытную парчу, то абгортваецца жывымі веткамі з кветкамі

  • Тканы космас

    Калекцыя ўзорнага ткацтва і вышыўкі музея ўнікальная. Гэты «генны фонд» нашай культуры абяцае даць у будучыні нацыянальны па значэнні «банк дадзеных» архаічных знакаў і тэхнік беларускага ткацтва

  • Кузня

    У Ветцы, што славілася сваімі верфямі здаўна шанаваліся майстры-якарнікі, самымі вядомымі былі Кавалёвы, якія забяспечвалі якарамі не толькі рачны, але і марскі рыбацкі флот

  • Гандаль

    Шкляныя слоікі для гарбаты, скрынкі ад цукерак — упакоўка рэдка захоўваецца. Паводле расповедаў старажыл, у Ветцы была тысяча гандлёвых крам. Пад час жа кірмашоў з навакольных вёсак прыязджалі ў 2-3 гадзіны ночы, каб заняць месца бліжэй да цэнтра

  • Партрэт

    Музей у Ветцы быў заснаваны дзякуючы ініцыятыве Фёдара Рыгоравіча Шклярава, карэннага веткаўчаніна. Так выглядала майстэрня калекцыянера ў 70-я гг. XX ст., а некаторыя прадметы з яе і зараз знаходзяцца ў фондах музея

  • Кніжная культура

    Унікальнасць кніжнай культуры Веткі ў тым, што яна захавала старажытныя традыцыі кніжнага мастацтва. Тут працягвалі ствараць рукапісы ў 20-я — 30-я гг. XX ст.

  • Гісторыя горада

    Ветка заснавана рускімі перасяленцамі ў 1683 г. Доўгі час была духоўным і культурным цэнтрам усяго стараабрадніцтва, застаючыся сімвалам волі і натхнення для шмат якіх «адзінаверцаў» на тэрыторыі Расіі

  • Райскі сад

    Матыў райскага саду стаў галоўным вобразным момантам, які аб»яднаў старажытную сімволіку іконы з натуралізмам арнаменту барока. Майстэрства рэзання пазалочаных кіётаў-«садоў» на Ветцы перадавалася ад бацькі да сына

  • Мы так даўно тут жывем...

    Найстаражытнейшыя знаходкі, што сведчаць аб знаходжанні першабытнага чалавека на Веткаўшчыне, адносяцца да эпохі палеаліту і датуюцца 100-40 тыс. г. да н. э.

  • Уздоўж ракі

    Многія веткаўчане звязалі сваё жыццё з рачным флотам: хтосьці быў капітанам парахода, хтосьці членам каманды, хтосьці будаваў рачныя судна, хтосьці сплаўляў плыты

  • Майстар квітнеючых вокан

    Упрыгожваліся перш за ўсё вокны. Акрамя гэтага, разьба размяшчалася на вуглах і карнізах пабудоў, на масіўных уязных варотах, ператвараючы дом і падворак у суцэльны дэкаратыўны ансамбль

  • Чайная

    Ад малюсенькага паходнага самавара да вялізнага раскошнага ў выглядзе вазы. Ніводная стараабрадніцкая сям'я не абыходзілася без самавара

  • Абрады

    Свята летняга сонцавароту, вядомае ўсёй Еўропе, у нас называецца Купалле. Гэта начны абрад, ён захаваўся ў розных варыянтах. Спявалі песні, дзяўчаты пускалі па вадзе вянкі са свечкамі, моладзь танчыла, палілі вогнішча і скакалі праз агонь

  • Веткаўскі іканапіс

    Веткаўская ікона паслядоўна ўвабрала рысы рэнесансу, барока, ракако, класіцызму, мадэрну, а таксама дасягненні іншых відаў беларускага выяўленчага мастацтва

Абрад Пахавання Стралы – адна з апошніх апораў надзвычайнай архаікі, што захаваліся да нашых дзён на Гомельшчыне. У вёсках Веткаўскага рэгіёну Стралу хаваюць на Ушэсце. Сам абрад звязаны з выкліканнем дажджу, адвядзеннем маланкі ад вёскі, просьбамі людзей аб здароўі і добрым ураджаі. Нашыя супрацоўнікі 13 чэрвеня, на Ушэсце, наведалі вёску Пералёўка Веткаўскага раёна.

У Пералёўцы Пахаванне Стралы пачыналася з пераносу Свячы – абрадавага комплексу, які складаецца з іконы і самаробнай адмыслова ўпрыгожанай свечкі, якія ў пэўны дзень (у нашым выпадку – на Ушэсце) пераносяцца з адной вясковай хаты ў іншую. Але апошнім часам Свяча знайшла тут сталы прытулак на Покуці ў адной з хат, бо насельніцтва вёскі паменела, і ўжо няма каму падтрымліваць традыцыю.

У нас не атрымалася трапіць на ранішнюю службу, якая з’яўляецца абавязковай на Свячу: мы прыехалі ў Пералёўку акурат тады, калі жанчыны ўжо сядзелі за святочным сталом і збіраліся пакрысе ісці хаваць Стралу. На ганку хаты нас сутрэла Рэгіна Гамзовіч – журналістка, якая даўно цікавіцца і даследуе захаванне старажытных абрадаў і амаль кожны год прыязджае ў Пералёўку.

- Яны б ужо забыліся гэтыя песні, і ўсё на свеце забыліся, - распавядае спадарыня Гамзовіч пра тутэйшых жанчын. – Але тут ёсць былая настаўніца Лідзія Ільінічна Малашэнка. Яна з’язджала з вёскі, але яшчэ з дзяцінства па гэтых свячах (у Пералёўцы іх некалькі – заўв. аўт.) хадзіла са сваёй бабуляй, і служыць зараз за папа. Яна не спявачка, але, тым не менш, спявае і, як настаўніца, разумее каштоўнасць усяго гэтага.

Пералёўскае Пахаванне Стралы вылучаецца тым, што тут напрыканцы абраду хаваюць у жыце ляльку, якую тут яшчэ называюць Вясной, а таксама Аберагенам (ад слова “абярэг”). Паводле слоў Рэгіны Гамзовіч, гэты архаічны звычай захаваўся да сённяшняга дня на тэрыторыі Беларусі толькі тут.

У астатнім жа абрад праходзіць амаль так, як і ў іншых вёсках. Змены, якія ў ім сёння адбыліся, звязаны, хутчэй, з невялікай колькасцю ўдзельнікаў. Так, счэпленыя за рукі жанчыны ідуць са спевамі ад хаты, дзе захоўваецца Свяча, а не з розных канцоў вёскі, як раней. Не спыняюцца і не водзяць карагоды каля хат, а з хат не выносяць мёд-гарэлку і не частуюць удзельнікаў. Бо няма каму. Тым не менш, да абраду далучаюцца некаторыя жанчыны, паўз хаты якіх ідзе працэсія. Карагоды сёлета, канешне ж, вадзілі, але толькі на адзіным па шляху скрыжаванні, а таксама непасрэдна ў жыце, дзе хавалі ляльку.

Маленькая ўдзельніца Хрысціна нясе наперадзе шэсця абрадавую ляльку.

Першымі ў жыта ідуць дзеці.

За дзецьмі - дарослыя…

…і пачынаюць вадзіць карагод у жыце.

Пасля капаюць ямку, каб пахаваць ляльку.

Ямку засцілаюць анучкай, кладуць ляльку, а зверху - грошы, а ямку закопваюць. Вялікае гора будзе таму, хто выкапае пасля грошы і забярэ сабе.

Над "магілай" робяць невялікі "шалашык" з калосся, што расце вакол яе. Кожны з поля бярэ сабе некалькі каласкоў, каб паставіць іх на Покуці ў хаце.

 

Потым у жыце пачынаюць качацца дзеці, каб быць здаровымі ўвесь год, каб не балелі спіны.

А за імі - і дарослыя.

А пасля ўсе ідуць з поля з песнямі, з прыпеўкамі пад гармонік.

Танцы пад гармонік каля мясцовай крамы.

Трэба адзначыць, што Стралу пачыналі “вадзіць” па вёсцы, пачынаючы ад Вялікадня: спявалі стрэльныя песні, вадзілі карагоды на вясковых вуліцах. Ключавы ж момант – Пахаванне Стралы – сёлета можна было назіраць на Ушэсце ў вёсцы Казацкія Балсуны, дзе таксама прысутнічаў наш навуковы супрацоўнік Генадзь Лапацін, а яшчэ ў вёсках Неглюбка і Стаўбун.

"Веткаўскі музей стараабрадніцтва і беларускіх традыцый" г. Ветка, Беларусь - Copyright © 2012 - 2018.
Усе правы абаронены. Капіраванне матэрыялаў дазволена толькі са спасылкай на сайт-крыніцу.