Веткаўскі музей стараабрадніцтва і беларускіх традыцый ім. Ф.Р. Шклярава. Ветка, Беларусь

  • Райскі сад

    Матыў райскага саду стаў галоўным вобразным момантам, які аб»яднаў старажытную сімволіку іконы з натуралізмам арнаменту барока. Майстэрства рэзання пазалочаных кіётаў-«садоў» на Ветцы перадавалася ад бацькі да сына

  • Гісторыя горада

    Ветка заснавана рускімі перасяленцамі ў 1683 г. Доўгі час была духоўным і культурным цэнтрам усяго стараабрадніцтва, застаючыся сімвалам волі і натхнення для шмат якіх «адзінаверцаў» на тэрыторыі Расіі

  • Тканы космас

    Калекцыя ўзорнага ткацтва і вышыўкі музея ўнікальная. Гэты «генны фонд» нашай культуры абяцае даць у будучыні нацыянальны па значэнні «банк дадзеных» архаічных знакаў і тэхнік беларускага ткацтва

  • Майстэрня іканапісца

    Дошка пакрывалася грунтам-«ляўкасам». Выкарыстоўвалі асятровы клей, мел, алебастр. Пігметы расціраліся і размешваліся з жаўтком яйка, часночным «зеллем» (сокам) — у лыжках або ракавінах

  • Чайная

    Ад малюсенькага паходнага самавара да вялізнага раскошнага ў выглядзе вазы. Ніводная стараабрадніцкая сям'я не абыходзілася без самавара

  • Абрады

    Свята летняга сонцавароту, вядомае ўсёй Еўропе, у нас называецца Купалле. Гэта начны абрад, ён захаваўся ў розных варыянтах. Спявалі песні, дзяўчаты пускалі па вадзе вянкі са свечкамі, моладзь танчыла, палілі вогнішча і скакалі праз агонь

  • Уздоўж ракі

    Многія веткаўчане звязалі сваё жыццё з рачным флотам: хтосьці быў капітанам парахода, хтосьці членам каманды, хтосьці будаваў рачныя судна, хтосьці сплаўляў плыты

  • Гандаль

    Шкляныя слоікі для гарбаты, скрынкі ад цукерак — упакоўка рэдка захоўваецца. Паводле расповедаў старажыл, у Ветцы была тысяча гандлёвых крам. Пад час жа кірмашоў з навакольных вёсак прыязджалі ў 2-3 гадзіны ночы, каб заняць месца бліжэй да цэнтра

  • Мы так даўно тут жывем...

    Найстаражытнейшыя знаходкі, што сведчаць аб знаходжанні першабытнага чалавека на Веткаўшчыне, адносяцца да эпохі палеаліту і датуюцца 100-40 тыс. г. да н. э.

  • Кніжная культура

    Унікальнасць кніжнай культуры Веткі ў тым, што яна захавала старажытныя традыцыі кніжнага мастацтва. Тут працягвалі ствараць рукапісы ў 20-я — 30-я гг. XX ст.

  • Майстар квітнеючых вокан

    Упрыгожваліся перш за ўсё вокны. Акрамя гэтага, разьба размяшчалася на вуглах і карнізах пабудоў, на масіўных уязных варотах, ператвараючы дом і падворак у суцэльны дэкаратыўны ансамбль

  • Партрэт

    Музей у Ветцы быў заснаваны дзякуючы ініцыятыве Фёдара Рыгоравіча Шклярава, карэннага веткаўчаніна. Так выглядала майстэрня калекцыянера ў 70-я гг. XX ст., а некаторыя прадметы з яе і зараз знаходзяцца ў фондах музея

  • Майстэрня златакаваля

    Раслінны ўзор на адзенні святых то рупліва «тчэцца» чаканамі, гравіруецца і «чарніцца», узнаўляючы старажытную парчу, то абгортваецца жывымі веткамі з кветкамі

  • Веткаўскі іканапіс

    Веткаўская ікона паслядоўна ўвабрала рысы рэнесансу, барока, ракако, класіцызму, мадэрну, а таксама дасягненні іншых відаў беларускага выяўленчага мастацтва

  • Кузня

    У Ветцы, што славілася сваімі верфямі здаўна шанаваліся майстры-якарнікі, самымі вядомымі былі Кавалёвы, якія забяспечвалі якарамі не толькі рачны, але і марскі рыбацкі флот

Лапацiн Г.I.

В  традициях, бытующих на Гомельщине,  существует целый свод правил поведения женщины как в период беременности, так и в период ухода за младенцем. Эти правила — мера порядка, от которого зависит будущее ребёнка, его судьба, то место, которое он займёт в коллективе, и даже то, или явится он на свет вообще. Знание этих правил позволяет спрогнозировать, каким образом отзовётся то или иное нарушение.

Для данной публикации автором использованы материалы, зафиксированные сотрудниками Ветковского музея народного творчества в населенных пунктах Ветковского, Чечерского и  Добрушского районов. Тексты атрибутируются по фонду хранения Ветковского музея народного творчества.

 ЗАПРЕТЫ

Бярэменай нельзя з фартуха. Вот, еслі, напрымер, на работу, эта ж — мода, у фартух набярэ і есць. Штоб бярэменая баба з фартуха не ела, а то ідуць к папу храсціць, а дзіцёнак умажыцца.

 От п-ки из д. Старое Закружье Ветковского р. Ксендзовой Софьи Кирилловны, 1914 г. р.,  зап. Лопатин Г. И. в 1993 г., в Ветке.  Т. 54.  Л. 23.

У Каляды адна маладзіца прышыла пугаўку ў кофтачку. Радзілась дзевачка, і на губцы пугавічка. Точна пугавічка на верхняй губцы. Нельзя эта была дзелаць. Хто не знаў – дзелаў, і раждалісь такія.

От Етипнёвой Матрёны Титовны, 1919 г. р., из д. Бартоломеевка, зап. Лопатин Г. И.  в 1990 г. Т. 53. Л. 15.

Черяз парог вады няльзя ліць, штоб дзеці слюнявыя не былі.

Аглоблі няльга  перясігіваць, патаму шта ўсяк дзеткі ідуць: пупавіна абматываецца круга шэйкі.

У Каляды дзелаць няльзя. Казала адна баба ў Стаўбуне: “Села ў Каляды шыць. Сшыла, і радзілась дзевачка — лісток на шчочцы. “Я, — гаворэ, — мне сказалі, вазьмі этат лісток — да ў печ.. А я не пажалела, за весь рушнік да ў вагонь. І згарэў — і ўсе сышло”.

От ж-цы п. Свобода Неглюбского с/с Карпенок Ульяны Николаевны, 1930 г. р., зап. Лопатин Г. И. в 1996 г.. Сш. 56. Ар.  57-56.

Няльзя, штоб па вуліцы ты хадзіла і чвякала. Семічак нідзе няльзя шчаўкаць — штоб у цябе рот быў большы закрыты — штоб быў младзенец спакойненькі.

Рябенак кагда раджаўсь, штоб не варочаўся, нікагда пераварычаваць нічога, навыварат няльзя адзяваць.

От ж-цы п. Свобода Неглюбского с/с  Суглоб Вулляна Дзімітраўна, 1932 г. р., зап. Лопатин Г. И. в 1996 г.. Сш. 56. Ар.  56.

Штоб не хадзіла не чвякала ротам па вуліцы, штоб не плявала. А тады, як старыя людзі казалі,  як пляваць будзе — будзе з рота ванець, будзе дзіценак брахлівы.

От ж-цы д. Неглюбка Ветковского р. Савостенок Анны Николаевны, 1919 г. р. зап. Лопатин Г. И., Романова Л. Д. в 2000 г. Т. 85. Л. 51.

Нельзя цераз парог ваду ліць, у дзіценка будзе слюна теч.

Ідзеш куда-небудзь па дарозе, ці запах, ці што, ці падаль якая, няльзя пляваць — із рота ванец будзе.

От ж-цы д. Федоровка Ветковского р. Шаховской Нины Даниловны, 1939 г. р., зап. Лопатін Г. И. в 1996 г. Т. 69. Л. 15.

Не плюй, штоб слюнявы не быў.

Не сягай чэряз аглоблю, штоб легчэ ряджаць была.

Чэрез каромысел не сегай, што воду насілі тожэ, штоб легчэ ряджаць.

Як бачыш, дзе гідкае, штоб не рыгаць, штоб дзіценак быў чысценькі культурненькі, штоб не саплівы.

От ж-цы п. Свобода Неглюбского с/с Ветковского р. Гриньковой Веры Михайловны, 1932 г. р., зап. Лопатин Г. И. в 1996 г. Т. 56. Л. 59.

Няльзя дарогу нікому пераходзіць.

Через аглоблі няльзя пераходзіць.

От ж-цы д. Чистые Лужи Ветковского р., родом из д. Шелуховка Ветковского р., Кулешовой Авдотьи Романовны, 1924 г. р., зап. Лопатин Г. И. в 1997 г. Т. 52. Л. 44.

Як шые, клубок, які ўпазуху не кладзі, пучка забалаці не вешай на шэю, штоб не закруцілась пупавіна ў дзіценка круга глоткі.

Няльзя на парозе садзіцца, штоб харошыя роды былі.

От ж-цы п. Лядо Неглюбского с/с Ветковского р. Чварковой Ефросиньи Павловны, 1916 г. р., зап. Лопатин Г. И. в 1996 г. Т. 56. Л. 65.

Нільзя чэраз вяроўку, штоб не заплуталася пупавіна.

Прасіць нільзя ў людзей, штоб не быў папрашайка дзіцёнак.

 От п-ки из д.  Воробьевка, Ветковского р. Кирьяновой Марии Пименовны, 1931 г. р., зап.  Лопатин Г. И.  в 2005 г. в Ветке. Т. 17. Л. 26

У некрасівых нільзя ўглядывацца. Некрасівы будзець дзіценак. Кагда-та я работала ў Гомелі, у нас дзве былі, адна масцерам работала, другая — цехнолагам. І такія ж бальшыя глаза, я ўсе глядзела — і ў маей дочкі такія бальшыя глаза, галубыя. А на некрасівых нельзя глядзець — будзець некрасівы рябенак.

От ж-цы д. Запрудовка Добрушского р., Бичуковой Натальи Ивановны, 1926 г. р., зап. Лопатин Г. И. в 1998 г. Т. 76. Л. 9.


Інваліды ё, так няльзя ўглядывацца.

От п-ки из д. Железники Ветковского р. Нарбут Веры Гргорьевны, 1925 г. р., зап. Лопатин Г. И. в 1997 г. в Ветке. Т. 64. Л. 5.

Нельзя есць семіячак, канапель — палучаюцца радзімкі, чорныя меткі на ліцэ, на шыі, на руках.

От ж-цы д. Жгунь  Добрушского р., Гуцевой Лидзии Яковлевны, 1925  г. р., зап. Лопатин Г. И., Чижова И. Ю.  в 1998 г. Т. 76. Л. 20.

Нельзя на парозе стаяць — цяжолыя роды.

От ж-цы д. Жгунь  Добрушского р.,  Сидорцовой Анны Харитоновны, 1918 г. р., зап. Лопатин Г. И., Чижова И. Ю.  в 1998 г. Т. 76. Л. 20.

Нельзя ў варотах стаяць. Нельзя ў  дзвярях стаяць. Адкрыіш і павшла, штоб не задзержыўся ў варотах рябенак, як раждаіцца. Эта называіцца вароты тожы.

От ж-цы д. Казацкие Болсуны  Ветковского р. Хомяковой Феклы Денисовны, 1906 г. р., зап. Лопатин Г. И. в 1996 г. Т. 52. л.32.

Жэншчыны, кагда былі бірэменыя, скрываліся, штоб іх ні відзілі, ні зглазілі.

Еслі біллё сціраіт, моіт, дак ні нада сільна закручываць іво, патаму шта можыт рібёначык закруціцца сваёй пупавінай. Эта такая была прымета.

От п-ки из д. Бесядь Ветковского р. Иващонок Лидии Николаевны, 1937 г. р., зап. Лопатин Г. И. в 2005 г. в Ветке. Т.  12. Л. 12.

Няльзя ў рот браць нічога, штоб у рот браць і рэзаць. Ё такія, што ў рот возьме што-нібудзь, дзяржаць жа адной рукой не будзіш, у адной жа  нож. Дак у рот возьме, дзяржыць зубамі. Патаму шта рябёнак так будзя. Гаварылі, радзіўся без нёба.

От п-ки из д. Покаменье Ветковского р. Клименковой Феклы Ивановны, 1930 г. р., зап. Лопатин Г. И. в 2003 г. в Ветке. Т. 2. Л. 12.

Кажаць, нельзя была перясігіваць, калісь каромыслы былі, што ваду насіць. Баба ўсе калісь казала: “Дзевачкі, бярэміная была і Туся, і я, і Маша, глядзіця, церяз пранік не перясігівайця!” Во, будзіш пряць плацця, хто “валькі” — заве, у нас — “пранікі” казалі, дак вот, прянікам пярэш плацце, калісь жа залілі, жлукты былі, у жлукты складалі, наверх, скацерку какую-нібудзь, што рукі абціраюць, а тады залы, і зала праходзя тоя, мыльная такая, эта з бярёзавых дроў, а тады адзоліцца, белая такоя павызаліваіцца і ўсё на копань ідом праць ня бягучаю ваду, дак яна: “Глядзіця! Не перясігівайця, штоб пранік не кладзіця, штоб паміж ног не быў! Роды будуць цяжкія”. І каромысел, пастаўця, штоб стаяў, не пересягайця”, — бяременым усе казала. Калі перясігніш, роды будуць тугія — праход малы. Нільзя будзя дзіценку выціць.

  На ў’юшкі нельзя, што перясягалі — дзіценак будзя закручаны. І  маткі матаяць. Баба  гаворя: “Нельзя эта дзелаць, не матай, Машачка, а то пупавіна будзя ў дзіценка кругом шэі абмотана”. Прясць можна, а на матавілы нельзя і на ў’юшкі матаць нельзя, а то пупавіна ў дзіценка”.  Снаваць нельзя, штоб не закручывалісь ні ручки, ні ножкі. А то баба ўсе казала: “Я матцы вашай казала: “Ня снуй асновы! Я пасную”. — “Да я скарэй!” Дак, во, кругом пупавіна была закручана кругом шэі. І можа пры родах дзіценак задыхнуцца.

Усе казалі, “гарэлкі піць нельзя!” — дзіценак будзя п’яніца. Усе баба казала: “Полечка, не нада!” І ў нас п’яніц не было.

С подала нельзя есць, патаму шта папрасімка дзіценак будзя. Усе матка казала, мы ці бульбы, ці пірага у подал набярома, каманаў не было, дак яна і кажа, матка: “Не бярыця! А то Козырыха усе ідзець, у фартух набярэ, з фартуха бярэ — во і дзеці злыдні такія, усе папрасімкі ходзяць. Вот, прыдзя, абы што ўбачыў: “Баба Алена, дай мне! Дай мне!” А наш Ягорка нікагда не папрося”.

Баба наша ўсе казала Машы: “Машачка, а то панісіцё дзіценка хрысціць, дак умажыцца, хоць абмоча пяленкі, дак эта ж не харашо перад бацюшкам. Дак не нада з подала ці з хвартуха”. Калісь хвартухі ўсі насілі.

Усе баба казала на Козыріху, яна: “Вой, пісяіцца мой!..” А яна гаворя: “Нельзя, ясі, штоб із рота не падала, а то ісцё, аж із рота падая, дак нельзя, і плеваць нельзя на людзей, а то будуць сцыклівыя дзеці”.

От п-ки из д. Амельное Ветковского р. Грецкой Варвары Александровны, 1925 г. р., зап.Лопатин Г. И. в 2006 г. в Ветке. Т. 117. Л. 101-103.

ДРУГИЕ ПРЕДПИСАНИЯ

Бярэменая, штоб давала дзецям, дзевачкам, хлопчыкам гасцінцы. Штоб ен сказаў, тэй дзіценак: “Спасіба!” А яна даўжна сказаць пра сябе: “Дай, Божа, мне легкія роды”.

От ж-цы д. Старые Малыновичи Чечерского р., Граманцовай Лидии Михайловны, 1925 г. р., зап. Новикова Л. А., Нечаева Г. Г. в 1999 г. Т. 90. Л. 30.

Як бярэменая, ясіш, на стале ўсе крошачкі доўжна падабраць і ў рот, штоб дзеці былі красівыя і здаровыя. Няльзя іх нікуда выкідываць.

От ж-цы д. Федоровка Ветковского р. Шаховской Нины Даниловны, 1939 г. р., зап. Лопатін Г. И. в 1996 г. Т. 69. Л. 15.

ИКОНЫ

“Помощь в родах”

Перед  иконой “Помощь в родах”, называемой  также “Помогательница жёнам чады родити”, совершают молитвы матери во время родовых мучений, призывающие на помощь Деву Марию, безболезненно родившую Христа. Такая традиция известна и в наших местах. Обычно это текст молитвы назывемый “Сон Богородицы”.

Як спала Прэсвятая Багародзіца,

Відзіла сон страшэн-зол:

Ва Храме, ва Вефліемі,

У Іўдейскім царству

Ісуса Хрыста ўзялі,

На крэст распялі,

Цярновы вянец на галаву надзелі,

Рукі і ногі і серцэ кап’ём прабілі,

У Гасподні гроб паклалі,

Бальшым Пілаты камнем навалілі.

Гасподзь даў

Ісус Хрыстос у тры дні васкрэс із мертвых.

У каго у дварэ “Багародзіцы Сон”,

Усё будзе прыбыль

І ўсё харашо.

От Дроновой Нины Степановны, 1932 г. р., зап. Лапатин Г. И.  в  2005 гг. Т.  64. Л. 24-25.

“Неуталімая Купіна”

“Неуталімая Купіна”. (“Неопалімая Купіна” — Г. Л.) Эта  і ад родаў памагала,  і ад пажара. Еслі загарэлась, напрымер, дзярэўня, а вецер такі коця, прыходзяць бабы старыя, знімаюць вікону, у каго яна ёсць, і выходзяць, і памоляцца Богу, і кругом гэтае хаты паходзяць, памоляцца, і вецер пойдзе не на хаты, а туды, дзе хат німа.

 От п-ки из д. Старое Закружье Ветковского р. Ксендзовой Софьи Кирилловны, 1914 г. р.,  зап. Лопатин Г. И. в 1993 г., в Ветке.  Т. 54. Л. 22.

ЗАГОВОРЫ

Госпаду Богу памалюся, Прачыстай Мацеры пакланюся. Прачыстая Матка, прыступісь на помач ка мне.

На полі, на раздоллі, на раскрэсах стаіць хатка. У той хатцы сядзіць матка-наніматка. У яе трое дачок. Старэйшая пярэймы нясець. Другая панажы нясець. А трэцяя дзіця вынімае, на белыя рукі выкладае.

Гасподні Дух ціхі, легкі.

 От ж-цы д. Малые Немки Ветковского р. Игнаценко Ульяны Захаровны, 1882 г. р. зап. Чижова И. Ю. в 1989 г. Т. 57. Л. 14. 

Нада “Отчэ Наш” прагаварыць.

Госпаду Богу памалюсь, Прачыстай Мамцы пакланюсь, усім святым апосталам. Прыступіцеся на помач рабу Божжай (імя) угаварыць, угаманіць усякія ўрокі, прыгаворы ад яе устраніць і легкія рады адкрыць.

Шаўковыя замкі, разымкніцеся, царскія вароты адчыніцеся, косць з касцямі разыйдзіцеся, маць з младзенцам раз’едзініцеся.

Па еты раз, па еты час, па ету гадзіну пашлі, Госпадзі, час добры, дух легкі, харошага здаровейка.

 Ад ж-кі в. Нінэль Крывавай Веры Макараўны, 1918 г. н., зап. Лапацін Г. І. у  1993 г. Сш. 68. Ар. 2.

Госпаду Богу памалюся, Прачыстай Мацеры Божай прыкланюся, прысвятому дзяньку ўтарому — ўторніку, Святой Марыі.

  Расшырь мне, Радзіцельніца, расход і матку. На чатыры аршыны царскія двары растварылісь. Косць ад касці адхадзі, сустаў ад сустава адступі,  із меня, Радзіцельніца, младзенца на белы свет пусці. Як Мацер Божая младзенца Ісуса Хрыста пускала і болі не знала, так штоб я, Радзіцельніца, (імя) младзенца на этат свет пускала і болі не знала.

От ж-цы д. Светиловичи Ветковского р. Каноды Тамары Борисовны, 1936 г. р., зап.Лопатин Г. И. в 2003 г. Т. 70. Л. 33.

 

  …сышоў сам Гасподзь з небяса, пусціў залатыя ключы з паяса. Выкінься з етай жэншчыны младзенец залатым перышкам, макавым зернышкам.

 От ж-цы д. Чистые Лужи Ветковского р., родом из д. Шелуховка Ветковского р., Кулешовой Авдотьи Романовны, 1924 г. р., зап. Лопатин Г. И. в 1997 г. Т. 52. Л. 70.

Ад грыжы рожаніцам

Як прыдзе ўрэмя раджаць, нада скорынька ўспець сказаць перад родамі: “Рэжце пупок, атразайце й грыжу”. Нада ўспець сказаць перад родамі абізацільна, штоб усе харашо прайшло.

От ж-цы д. Селянин Чечерского р. Лукомской Анны Васильевны, 1949 г. р., зап. Романова Л. Д. в 2002 г. Т. 75. Л. 200.

БАБКИ

У нас тады бабкі былі. Бабка кругом абойдзя, паспытая, Мацер Божаю прося, што ёй лёгка была, штоб ёй харашо была. тады ж не было бальніц. У бальніцах ніхто не раджаў. Бабка Семяніха ў нас была, іе цяпер бачаць ва сне, так у іе рукі залатыя. І была такая бабка — аборты дзелала. Вот, адна баба бача ва сне. На кані, кажэцца, Пракоп, гаворэ, ляжыць цэлы бурт ложак, а Пракоп вязе буракі. Яна кажа: “Куды-та ты, Пракоп?” — “А, во, вязу буракі. Нада ж у ставловаю дзяцям”. Яна кажа: “А ты не знаіш, чый эта бурт?” — “А эта Улюшкін бурт”. Бурт ложак! Яна столькі пагубіла дзяцей, што нада ж тым дзяцям жывым быць. Ложачкі для іх жа то ё. А ана іх угробіла.

От ж-цы д. Столбун Ветковского р. Морозовой Марии Лаврентьевны, 1925 г. р., Зап. Комлева Е. в 1991 г. Т.  73. Л. 54.

Бабка была, аборты делала. Хоронила детей под порогом своего дома. Внук её слышал голоса. Слышал то, что другие не слышали. После его смерти начались болезни в семье. Пришлось переехать.

От ж-цы Гомеля Новацкой Ольги Владимировны, 1981 г. р., по рассказам услышанным ей в. д. Буда Жгунская Добрушского р. зап. Лопатин Г. И. в 2004 г. Т. 31. Л. 32.

РОДЫ

Як прыдзя ўрэмя раджаць, нада скорынька сказаць перад родамі, тры разы: “Рэжце пупок, атразайця й грыжу!” Нада ўспець сказаць абізацільна перад родамі, штоб усё харашо прайшло. Эта мая мама так расказала (Евстраценко Лукерья  Ивановна, 1909 — 1987)

От ж-цы д. Селянин Лукомской Анны Васильевны, 1949 г. р., зап. Романова Л. Д. в 2002 г. Т. 75. Л. 200.

Калісь дзіцёнка ўверчывалі, бабы сабіралі свае старыя рубашкі, складалі навараждзённаму, што у яе ўверніш, іменна, ў жэнскаю, штоб плод прадаўжаўся, матка была.

От п-ки из д. Старое Закружье Ветковского р. Кужельной Прасковьи Сергеевны, 1933 г. р., зап. Лопатин Г. И. в 2006 г. в Ветке. Т. 121. Л. 13.

КОРМЛЕНИЕ

Еслі ты дзіцёнка атабрала ад грудзі, там, колькі падкармлівае і адбірае, другая ж, яшчэ мленькі эты дзіцёнак, так, вот, еслі ты атабрала ад грудзі, вот, сёння  я атабрала, ён крычыць, крычыць, ты не жалей дзіцёнка,  атабрала і — усё, а то твой дзіцёнак прапашчы чалавек. Атабрала дзіцёнка, дзень не дала, два не дала, а тады пажалела, што ён мучыцца, плача дзіцёнак, нічога не бярэ. Тады ж смачнікаў не было, а возьмуць хлеба с сахарам, нажмуць у куклу, яму ў рот, а ён жа маленькі, не сабражае. Так вот, ты атабрала і пажалела: “Як жа я дзіцёнка, такога малага?” Дзень не дала, два не дала, а назаўтра пачала карміць. Тады тому дзіцёнку, як вырасце, ад яго будуць усе калітку запіраць, яму, еслі ацеліцца карова, ён паглядзеў, то іздохне цялёнак, ці свіння паросіцца. Яму няльзя ні на лошадзь, ні на маладняк глядзець, як маладзіца родзе — ні на што. Дак, адна пажалела, так ён сказаў: “Штоб ёй колам зямля”. Як ён ідзець, так: “Ідзі, вон, скарэй, Іван ідзець, запірай скарэй вароты”.

 От п-ки из д. Старое Закружье Ветковского р. Ксендзовой Софьи Кирилловны, 1914 г. р.,  зап. Лопатин Г. И. в 1993 г., в Ветке.  Т. 54.  Л. 21.

Накорміць, забярэ, зноў грудзь дае. Еслі ўзяў утарычна, то ад этага рыбёнка нада скрывацца, ён — урочлівы. Паглядзіць на каго небудзь, яно не мінецца. Хто на яго паглядзіць, і яму станецца плоха. Нада, ужэ, лячыць ад уроку, ад іспугу.

Ад п-кі з в. Барталамееўка Веткаўскага р.  Гапеевай Ірыны Авер'янаўны, 1934 г. н., зап. Лапацін Г. І.  2 сакавіка 2005 г. у Ветцы. Сш. 119. Ар. 7.

КУПАНИЕ

Як купаіш дзіцёначка, купалінку крысціш  і гаворыш: “Вадзіца-царыца, усяму свету памашніца, памажы Госпадзі, раба Божжага (ілі рабу Божжу), памыць-пакупаць спацечкі паклаць. Штоб ана крэпка спала, ніякая болі ні знала”. і 

От  п-ки из д. Старое Закружье Романовской Марии Алексеевны, 1937 г. р.,  зап. Лопатин Г. И. в 2005 г. в . д. Хальч Ветковского р. Т. 117.  Л. 3.

Гавораць, у цябе багата жаніхоў — у любісціку матка пакупала.

От ж-цы д. Жгунь  Добрушского р., Бруенкова Анна Даниловна, 1937 г. р.  г. р., зап. Лопатин Г. И., Чижова И. Ю. в 1998 г. Т. 76. Л. 20.

Калісь наша баба клала ў ваду гарбузнік, сухога, з гарбуза націну; шпокалкі клала і сабачкі. У іе спакованы ўжо гарбузнік, сабачкі, шпокалкі і чобар. Чабрэц клала, штоб крэпенькі быў — у чабару ж ствалкі крэпенькія. Чабрэц, гавораць: “Штоб ты крэпенькі, як чабарочык быў”. Гарбузнік — ета во, гарбузы што растуць, націна тая, яна штоб сухая была, дак баба клала, што ці будзя аджываць, ці будзя паміраць: “Як на жывушчая — дак жыві, а на ўмірушчая, штоб малы памёр, штоб ў бальшыя слезы не ўвеў”. Сабачкі, што бярэцца, пройдзіш, яны панабіраяцца, яны ад вогніку, вогнік — шэпчаць, штоб не былі накожныя балезні. Сабачак клалі, штоб чыстае цела было. Шпокалкі, яны такія растуць, я не знаю, як іх называяць, навярху такія, і калісь нарвома: “Дзеўкі, хадзіця ў шпокалкі!” Пойдзіма нарвома па жмені, будзіма сядзець — і аб лысіну, бяром за верьх атарвем  і яно трэсь! трэсь! І ўсі бабы: “Вой-я-ёй! Во гульню найшлі!” Дак етыя шпокалкі, штоб чыстае цела было. Усё баба казала: “Як етыя шпокалкі чыстыя-румяністыя…” 

От п-ки из д. Амельное Ветковского р. Грецкой Варвары Александровны, 1925 г. р., зап.Лопатин Г. И. в 2006 г. в Ветке. Т. 117. Л. 103.

Любісцік — любя.

Міне мамінька радзіла

У зяленым фартусе,

У любісціку купала,

Штоб любілі хлопцы ўсе!

От ж-цы д. Красная Буда, Добрушского р.,Цмык Нына  Давыдовны, 1933 г. р., зап. Лопатин Г. И., Романова Л. Д. в 2002 г. Т. 76. Л. 77.

Любісцік толькі дзевачкам клалі.

Ад ж-кі в. Чыстыя Лужы, Веткаўскага р., Кулешовай Матроны Раманаўны, 1924 г. н., родам з в. Шалухоўка Веткаўскага р., зап. Лапацін Г. І., Мазейка Л. М. У 1998 г. Сш. 8. Ар. 6.

“ПРЫСПАНЫЯ ДЗЕЦІ”

Як  матка дзіцёнка прыспіць, тое дзіця з русалкамі ходзя. На Граной нідзелі есць такі дзень, як на Родзічы, бліны пякуць і етых дзяцей памінаюць.

От п-ки из п. Лядо Ветковского р. Грыньковой Анастасии Ивановны, 1930 г. р.  зап. Раманава Л. Д.  у 2000  в Ветке. Т. 62. Л. 113

ПРОТИВ БОЛЕЗНЕЙ

Як родзіцца нежывое дзіця, так дзежку бяры адкрывай — і ў дзежку яго. Яно тога духа хопе і атойдзе.

От ж-цы п. Лядо Неглюбского с/с Ветковского р. Чварковой Ефросиньи Павловны, 1916 г. р., зап.  Чижова И. Ю. в 1997 г. Т. 14. Л. 30.

Гаворуць, што дзіценку адзяваюць навыварат. Ад уроку. Штоб уроку не баяўся. Другі дзіценак баіцца, урочлівыя раждаюцца. Вот, прыдуць, там, у хату паглядзець на этага дзіценка, і яму стане плоха, крычыць, плача, цімпература. Гаворуць, эта ад уроку.   

От Порхомцевой Ксении Ермолаевны, 1913 г. р., из д. Габровка,  зап. Лопатин Г. И. в 2004 г. Т. 70.  Л. 64.

Толькі родзіцца, бабка прасаджывала, толькі не знаю, ці яна з вората, ці з падала ў ворат прасаджывала, штоб уроку не баяўся.

От ж-цы д. Федоровка Ветковского р. Брейковой Матрены Матвеевны, 1928 г. р., зап. Лопатин Г. И. в 1998 г. Т. 69. Л. 8.

Пісяіцца дзіценак, кагда конь прыедзя, нада цераз хамут тры пралязаць, здзеўшы з каня ўжэ. Тады ставіш і ен тры раза пралазіць. Тры дні дзелаць нада, па тры раза. Цераз жлукту тожэ прапускалі дзіця, каторае пісяецца.

От ж-цы д. Нинель Ветковского р. Прохоровой Веры Радионовны, 1938 г. р., зап. Лопатин Г. И. в 1993 г. Т. 68. Л. 4.

Еслі жывоцік баліць, па жывоціку так гладзіш и шэпчыш:

Юрый-Ягорый на каніку сядзеў, залатой пужкай паганяў, у раба Божжага (імя назавёш) з жывоціка боль зганяў.

От  п-ки из д. Старое Закружье Романовской Марии Алексеевны, 1937 г. р.,  зап. Лопатин Г. И. в 2005 г. в . д. Хальч Ветковского р. Т. 117.  Л. 3.

Як не спіць

Куркі-Матрункі, пеўнікі-Мацвейкі, наце вам хлеб-соль, дайце Колю сон начны, полуночны, дзянны, полудзянны.

“Добры дзень, лясны, ты хазяін часны. У цябе дочка Кацярына, у мяне сын Колька. Давай з табой пасватаемся, пабратаемся. Бяры яго крыксы, плаксы крышныя, урошныя, ударныя, уляканыя, дзедавы, бабіны, цеткіны, дзядзіны, бацькавы, маткіны”.

От ж-цы д. Глыбовка Ветковского р. Точилкиной Нины Никифоровны, 1937 г. р., зап. Лопатин Г. И., Романова Л. Д. в 2000 г. Т. 96. Л. 25.

Ад начніцы

Выду рана-раненька. Гляну ў чыста поле. Там стаіць яблыня. Пад той яблыняй стаіць краваць. На той краваці ляжыць дзіцяці (імя) нехрышчонае, немаленае. Этаму дзіцяці нада не крычаці, а ляжаці, спакойна спаці, з залатым яблачкам 

 Отп-ки из д. Железники Ветковского р. Нарбут Веры Григорьевны, 1925 г. р., зап. Лопатин Г. И. в 1997 г. в Ветке. Т. 64. Л. 1.

Ад улеку

Первым разам, Божжым часам Госпаду Богу памалюся, Мацеры Прачыстай, Хрыстову апосталу парыкланюся. Стань, Госпадзі, на помашч, Ісус Хрыстос на ратунак.

І вы, зорі-заряніцы, родных тры сястрыцы, усяму свету памашніцы, памагалі вы ўсяму свету, памажыце раба Божжаму младзенцу (імя) выгаварываць улекі падумныя, пагадныя, пацешныя, пасмешныя, мужчынскія, жаночыя, дзявочыя, другасысныя.

Вы ж, урокі, вы ж, улекі, вы ж, іспугі, дзе сталі – перасталі, дзе случылісь – разлучылісь. Спераду не сустракайце, з бакоў не заглядайце, Божжаму младзенцу помачы давайце.

Не мой Дух, Гасподні. Хукаю, плюю, этаму младзенцу помачы даю.

От ж-цы д. Казацкие Болсуны Ветковского р. Суднеко Анны Евсеевны, 1937 г. р., зап. Лопатин Г. И. в 1997 г. Т. 52. Л. 29. Комментарий информанта:  “Свацця мая калісь шаптала маленькіх дзетак ад цемяніку. Я сколькі навучылась. Эта і ад уроку, і ад улеку, і ад цемяніку. Эта адзін сціх. Улекі, можа, хто спужаўся, а ўрокі – з вачэй становіцца. Цемянік – як урок удаўніцца, як спужаецца маленькі дзіценак, тут, во, ямачка, і цемцам б’ецца. Казалі так старухі)”.

 

Геннадий Исаакович Лопатин,
ведущий научный сотрудник Ветковского музея
 старообрядчества и белорусских традиций им. Ф. Г. Шклярова

Опубликовано: Живая старина, Москва. — 2007, № 2. С. 38-40.

"Веткаўскі музей стараабрадніцтва і беларускіх традыцый" г. Ветка, Беларусь - Copyright © 2012 - 2018.
Усе правы абаронены. Капіраванне матэрыялаў дазволена толькі са спасылкай на сайт-крыніцу.